Η ευρωπαϊκή ακροδεξιά αποστασιοποιείται από τον Τραμπ μετά τη συντριβή των Ρεπουμπλικανών

Η ιστορική ήττα των Ρεπουμπλικανών στις ενδιάμεσες εκλογές του 2026 στις ΗΠΑ ξανάφερε μπροστά στους ακροδεξιούς ηγέτες της Ευρώπης το παλιό δίλημμα με τον Ντόναλντ Τραμπ. Αγκαλιάζουν με ενθουσιασμό την εθνικιστική και αντιμεταναστευτική ατζέντα του, όμως ο ίδιος έχει γίνει πλέον εκλογικό βάρος.

Από την επανεκλογή του το 2024, Ευρωπαίοι λαϊκιστές ηγέτες, όπως η Μαρίν Λεπέν στη Γαλλία και η Τζόρτζια Μελόνι στην Ιταλία, έχουν προσαρμόσει με προσοχή τη δημόσια στάση τους απέναντι στον Αμερικανό πρόεδρο. Επιχειρούν να κρατήσουν μια λεπτή ισορροπία στις σχέσεις των δύο πλευρών του Ατλαντικού.

Στηρίζουν τις επιλογές του για αυστηρότερους ελέγχους στα σύνορα, για τους πολιτισμικούς πολέμους και για την αντίθεση στην παγκοσμιοποίηση.

Ακόμη και στο δεξιότερο άκρο του ευρωπαϊκού φάσματος, όμως, υπάρχει αποδοκιμασία για την προσωπική αστάθεια του Τραμπ, για τη γεωπολιτική του συμπεριφορά που δύσκολα προβλέπεται, για την αναξιοπιστία του απέναντι στην ευρωπαϊκή άμυνα και για τον εμπορικό προστατευτισμό του, κατά τον Guardian.

Ιδιαίτερο πρόβλημα έχουν δημιουργήσει οι εδαφικές απειλές του για τη Γροιλανδία και ο οικονομικός εθνικισμός του. Ευρωπαίος ηγέτης που προτάσσει την εθνική κυριαρχία και τις θέσεις εργασίας στο εσωτερικό δύσκολα μπορεί να δικαιολογήσει απειλές εισβολής σε αυτοδιοικούμενη περιοχή κράτους-μέλους της ΕΕ ή την επιβολή τιμωρητικών δασμών.

Το μέγεθος της εκλογικής συντριβής των Ρεπουμπλικανών την Τρίτη έσπρωξε τους Ευρωπαίους λαϊκιστές σε ακόμη μεγαλύτερη απόσταση από τον Λευκό Οίκο. Από το αποτέλεσμα άντλησαν και ένα πολιτικό μάθημα: ψηφοφόροι που πιέζονται οικονομικά και οργίζονται για την καθημερινότητά τους μπορούν να ανατρέψουν ακόμη και ισχυρές κυβερνήσεις.

Απομάκρυνση από τον Τραμπ, όχι και από τον τραμπισμό

Την Τετάρτη, σε ευρωπαϊκές πρωτεύουσες, πολιτικοί της ακροδεξιάς έσπευσαν να αποστασιοποιηθούν από τον Λευκό Οίκο. Απέφυγαν, πάντως, τις προσωπικές επιθέσεις κατά του Αμερικανού προέδρου.

Την κίνηση άνοιξε ο Ζορντάν Μπαρντελά, επικεφαλής του γαλλικού Εθνικού Συναγερμού (RN) και πιθανός πρωθυπουργός εφόσον η Μαρίν Λεπέν κερδίσει τις προεδρικές εκλογές του επόμενου έτους. Χωρίς να κατονομάσει τον πρόεδρο που τις διέταξε, επέκρινε τις αμερικανικές επιθέσεις στο Ιράν, οι οποίες, όπως είπε, είχαν «πολύ σοβαρές συνέπειες» για την παγκόσμια οικονομία. Συνέδεσε, παράλληλα, τις οικονομικές επιπτώσεις του πολέμου στο Ιράν με την ήττα του Τραμπ.

Στη Γερμανία, η Άλις Βάιντελ, συμπρόεδρος της Εναλλακτικής για τη Γερμανία (AfD), θύμισε ότι ο Τραμπ είχε υποσχεθεί στους ψηφοφόρους του πως δεν θα ακολουθούσε παρεμβατική εξωτερική πολιτική. «Αυτή η αθέτηση της προεκλογικής του υπόσχεσης επέστρεψε τώρα για να στοιχειώσει τους Ρεπουμπλικανούς», δήλωσε. Απέδωσε επίσης, σε μεγάλο βαθμό, την κλίμακα της ήττας των Ρεπουμπλικανών στην εξωτερική πολιτική του Τραμπ και στον πόλεμο στο Ιράν.

Στην Ιταλία, ο Ρομπέρτο Βαννάτσι, ιδρυτής του νεοσύστατου ακροδεξιού κόμματος Εθνικό Μέλλον, υποστήριξε ότι το αποτέλεσμα έδειξε τους κινδύνους για κάθε πολιτικό που δεν υλοποιεί τις προεκλογικές δεσμεύσεις του. «Ο Τραμπ δεν ανταποκρίθηκε στις προσδοκίες», είπε. Σε άλλη τοποθέτηση προειδοποίησε πως, αν η Μελόνι δεν συμμαχήσει μαζί του, κινδυνεύει να έχει το τέλος του Τραμπ.

Ακόμη πιο αποστασιοποιημένος εμφανίστηκε ο Σαντιάγο Αμπασκάλ, ηγέτης του ισπανικού Vox. Σε ερωτήσεις για τις ιδεολογικές σχέσεις του κόμματός του με την Ουάσιγκτον, απάντησε ότι βρίσκεται «στην Ισπανία, όχι στο Μίσιγκαν» και ότι τον ενδιαφέρει «πολύ λίγο το τι συμβαίνει σε άλλα μέρη».

Ο Μουτζτάμπα Ραχμάν, της εταιρείας συμβούλων Eurasia Group, εκτιμά ότι οι πολιτικοί αυτοί κινούνται με γνώμονα το όφελος στο εσωτερικό. Επιδιώκουν να κρατήσουν τα πλεονεκτήματα της «ιδεολογικής δυναμικής του τραμπισμού», χωρίς να ταυτιστούν με το «χάος και την οικονομική αναστάτωση της προεδρίας του Τραμπ».

Το κόστος ζωής ως κύριο εκλογικό όπλο της ακροδεξιάς

Για τα ακροδεξιά κόμματα που βρίσκονται στην αντιπολίτευση, οι αμερικανικές ενδιάμεσες εκλογές δίνουν ένα σαφές πολιτικό μάθημα. Η διογκούμενη δυσαρέσκεια για τις ανατιμήσεις και για το κόστος στέγασης που δεν είναι προσιτό μπορεί να μετατραπεί σε εκλογική νίκη.

Αυτή είναι, με σαφήνεια, η γραμμή του Εθνικού Συναγερμού στη Γαλλία. Ο Μπαρντελά έχει δηλώσει επανειλημμένα ότι η αγοραστική δύναμη και το κόστος ζωής θα αποτελέσουν «την απόλυτη προτεραιότητα» μιας κυβέρνησης του κόμματός του.

Στις προτάσεις του περιλαμβάνονται μείωση του ΦΠΑ στην ηλεκτρική ενέργεια, στο φυσικό αέριο και στα καύσιμα, καθώς και η δυνατότητα των εργοδοτών να αυξάνουν τους μισθούς χωρίς πρόσθετες επιβαρύνσεις στις εισφορές μισθοδοσίας.

Αντίστοιχα, στην Ισπανία, το Vox αξιοποιεί την εκτίναξη του κόστους ζωής και τη στεγαστική κρίση για να πιέσει εντονότερα τον σοσιαλιστή πρωθυπουργό Πέδρο Σάντσεθ. Στόχος του είναι να μετάσχει στην κυβέρνηση ως εταίρος δεξιού συνασπισμού μετά τις εκλογές της 29ης Νοεμβρίου.

Η γραμμή που προβάλλεται είναι ότι οι οικονομικές δυσκολίες των πολιτών μπορούν να γίνουν το ισχυρότερο μέσο πολιτικής ανατροπής, ακόμη και όταν η ταυτότητα, η μετανάστευση και η εθνική κυριαρχία μένουν στο κέντρο της ακροδεξιάς ρητορικής.

Η οικονομική δυσαρέσκεια φτάνει και τους ακροδεξιούς που κυβερνούν

Για τους λαϊκιστές ηγέτες που βρίσκονται ήδη στην εξουσία στην Ευρώπη, όπως η Τζόρτζια Μελόνι, οι εξελίξεις λειτουργούν ως προειδοποίηση.

Η Ιταλίδα πρωθυπουργός έχει ήδη αντιμετωπίσει διαδοχικά κύματα διαμαρτυριών στη Ρώμη, στο Μιλάνο και σε άλλες πόλεις. Ορισμένες εξελίχθηκαν σε βίαια επεισόδια, με αφορμή το αυξημένο κόστος των καυσίμων και τον πληθωρισμό.

Ο κυβερνητικός της εταίρος, Ματέο Σαλβίνι, επικεφαλής της ακροδεξιάς Λέγκας, παραδέχθηκε ότι το αποτέλεσμα των αμερικανικών εκλογών επηρεάστηκε κυρίως από τους πολέμους, τις διεθνείς εντάσεις και την άνοδο του κόστους ζωής, συνέπειες που επωμίζονται άμεσα οι οικογένειες.

Βουλευτές της αντιπολίτευσης έσπευσαν επίσης να αναδείξουν την αντίφαση στην πολιτική του Τραμπ. Ο Αμερικανός πρόεδρος είχε υποσχεθεί μείωση των τιμών και επιστροφή ποιοτικών θέσεων εργασίας, όμως οι προσδοκίες αυτές δεν εκπληρώθηκαν.

Όταν ακροδεξιοί ηγέτες αναλαμβάνουν τη διακυβέρνηση και αποτυγχάνουν να υλοποιήσουν τις υποσχέσεις τους, μένουν εξίσου ευάλωτοι στη λαϊκή δυσαρέσκεια με οποιονδήποτε άλλον πολιτικό.

Σε ανάρτηση του λογαριασμού Lady Mihaela, η Μελόνι, η Λεπέν, ο Όρμπαν και η Άλις Βάιντελ παρουσιάστηκαν ως Ευρωπαίοι υποστηρικτές του MAGA, έτοιμοι να ξεπουλήσουν την Ένωση για λίγα ψίχουλα από το τραπέζι του Τραμπ. Η ανάρτηση έκανε λόγο για ηθικό όνειδος και θεαματικό στρατηγικό σφάλμα, καθώς και για στοίχημα κατά της Ευρώπης που πλέον γυρίζει εναντίον τους.

Ορισμένοι εκπρόσωποι της ευρωπαϊκής ακροδεξιάς, όπως ο Νταν Ντουνγκάτσιου του ρουμανικού κόμματος AUR, επιχείρησαν να υποβαθμίσουν τη συντριπτική ήττα του Τραμπ. Υποστήριξαν ότι οι εκτιμήσεις για «πολιτικό θάνατο» του είναι υπερβολικές.

Το ευρύτερο πολιτικό δίδαγμα των αμερικανικών εκλογών μπορεί, πάντως, να μην περιορίζεται στον λαϊκιστικό χώρο.

Η εκλογική πορεία της ευρωπαϊκής ακροδεξιάς δεν εξαρτάται κατ’ ανάγκη από την επιτυχία ή την αποτυχία του Αμερικανού προέδρου στην κάλπη. Οι εθνικιστές ηγέτες της Ευρώπης είναι πιθανό να συνεχίσουν να προωθούν τις ιδέες του κινήματος MAGA, κρατώντας όμως τον ίδιο τον Τραμπ σε απόσταση.

Τα βαθύτερα προβλήματα που τροφοδοτούν την άνοδο του ευρωπαϊκού λαϊκισμού έχουν τις ρίζες τους στις ίδιες τις ευρωπαϊκές κοινωνίες. Το αυξημένο κόστος ζωής, η στεγαστική κρίση, το χάσμα ανάμεσα σε αστικές και αγροτικές περιοχές και οι αντιπαραθέσεις γύρω από τη μετανάστευση δεν καθορίζονται από τα αποτελέσματα των εκλογών στις ΗΠΑ.

Υπάρχουν και προειδοποιήσεις ότι η χειρότερη συνέπεια των ενδιάμεσων εκλογών στις ΗΠΑ θα ήταν να θεωρήσουν τα παραδοσιακά κόμματα της Ευρώπης πως η ήττα των Ρεπουμπλικανών σημαίνει υποχώρηση του λαϊκιστικού κύματος.

Το μήνυμα που αναδεικνύεται είναι άλλο: η οργή των ψηφοφόρων για το κόστος ζωής δεν αφήνει κανέναν στο απυρόβλητο.

Μείνετε σε επαφή μαζί μας:
Κάντε like κι ακολουθήστε τη σελίδα μας στο Facebook
Στο Twitter: Follow